Mały słownik monet

Mały słownik monet

Rodzajów monet jest tyle, ile gwiazd na niebie. Przedstawiamy, tylko niektóre z nich.

Aureuszłota moneta bita w starożytnym cesarstwie rzymskim.

Antoninian – moneta bita w starożytnym cesarstwie rzymskim, przeważnie z brązu. Początkowo bicie monet brązowych było przywilejem senatu (oznaczenie S.C.), a monet złotych i srebrnych przywilejem władcy. Później wszystkie monety były bite przez władcę.

Ban – dawna drobna moneta turecka (nazywana również szelągiem). Obecnie drobna moneta rumuńska i mołdawska, równa 1/100 lei.

Cekin – złota moneta włoska (bita od XIII wieku w Wenecji). Później złote monety zaczęto nazywać dukatami.

Cruzado – portugalska moneta złota lub srebrna.

Czworak (jednostka monetarna) to dawna moneta o wartości 4 groszy.

Czerwoniec – nazwa kategorii monet w Rosji i ZSRR, wywodząca się od polskiego czwerwonego złotego. Do XVIII wieku nazywano tak w Rosji wszystkie zagraniczne złote monety. W XVIII-XIX wieku nazywano tak monety trzyrublowe. W XX wieku nazywano tak wybijane okolicznościowo złote monety.

Czerwony złoty – dawne polskie określenie monety złotej, dukata.

Darejka – złota moneta perska, wybijana za panowania Dariusza I, rozpowszechniona na Wschodzie do IV wieku p.n.e.

Dinar – arabska moneta złota, bita w VII – XV wieku, używana głównie w handlu międzynarodowym. Początkowo moneta ważyła ok. 4,25 grama złota.

Dinar to obecnie jednostka monetarna:

  • Serbii – Dinar serbski (Dinar serbski – 1 dinar = 100 para)
  • Iraku
  • Kuwejtu
  • Libii
  • Tunezji
  • Algierii
  • Jemenu
  • Jordanii

Dirhem to srebrna moneta arabska bita od VII do XI wieku.

Dublon – złota moneta hiszpańska bita od XVI do XIX wieku. (równa 2 pistolom).

Dukaty początkowo srebrna moneta bita na Sycylii przez króla Rogera II, od 1284 jako złota, o ciężarze ok. 3,5 g, bita w Wenecji. Od XIV do XIX wieku w różnych krajach europejskich. W Polsce po raz pierwszy wybity za Władysława Łokietka, a następne od XVI do XIX w., zwany czerwonym złotym. Zawierał w Polsce 3,43 g czystego złota – złoto dukatowe ma próbę 986 – czyli moneta ważyła 3,49 g.

Dupondius – moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim wprowadzona przez cesarza Oktawiana równa 2 asom.

ECU [eki] (ang. European Currency Unit), jednostka rozliczeniowa w europejskim. systemie walutowym używana 1979 – 1998; pełniła ponadto funkcję składnika rezerw walutowych w krajach Unii Europejskiej. W 1981 roku zastąpiła EUA. 1 stycznia 1999 zastąpiona przez euro. Nigdy nie była pieniądzem i nie przyjmowała postaci materialnej. Była konstrukcją prawnofinansową umożliwiającą rozliczanie się w handlu międzynarodowym.

Fenig – potoczna nazwa denara używana w krajach germańskich od VIII do X wieku. Późniejsza nazwa drobnej monety bitej w miedzi.

Firka – staropolska moneta miedziana równa 4 groszom.

Gwinea – dawna złota moneta angielska (równa 21 szylingom).

Halerz

  • moneta srebrna, bita od początku XIII wieku w Niemczech, potem w środkowej Europie, zanikł w XIX w.
  • zdawkowa jednostka monetarna Czech, a także Słowacji.

Imperiał to złota moneta rosyjska bita w latach 1755–1897 (równa 10 rublom) i od 1897 (równa 15 rublom). Waga imperiała – 12,9 g złota próby 900 czyli 11,61 g czystego złota.

Kopiejka – moneta, drobna jednostka monetarna Rosji i Białorusi (dawniej ZSRR) równa 1/100 rubla. Także jednostka monetarna Ukrainy równa 1/100 hrywny.

Krajcar, grajcar – moneta srebrna. Bita od XIII wieku początkowo w Tyrolu. Od XVI wieku moneta zdawkowa w krajach habsburskich (równa 1/60 złotego reńskiego).

Lepton – drobna moneta miedziana bita w starożytnej Grecji. 1 lepton odpowiadał 1/128 drachmy i 1/12800 części miny.

Lepta – jednostka monetarna Grecji od 1833 do wprowadzenia Euro. 1 lepta = 1/100 drachma, oznaczenie jednostki: GRD.

Luidor – Louis d’or, złota moneta francuska. Wzorowana na hiszpańskich pistolach, bita od 1640 (Ludwik XIII) do 1791 roku. Miała masę od 6,84 do 7,28 g złota. Na awersie monety umieszczano głowy lub popiersia panujących królów francuskich. Ostatnie luidory, wybite w 1791 roku, nosiły nazwę ludwik konstytucyjny – były one używane także w Niemczech.

Napoleondor to złota moneta francuska bita za panowania Napoleona I (od 1803) i Napoleona III.

Nobel – złota moneta angielska o wadze ok. 8,5 grama bita w XIV – XV wieku.

Obol (łac.obolus, grec. ?ß????) – drobna moneta, w starożytnej Grecji równa 1/6 drachmy, w średniowieczu równa 1/2 denara.

W starożytnej Grecji występowały monety o różnych wielokrotnościach obola:

  • tetrobol – 4 obole (oboloi)
  • triobol, tribobol (hemidrachma) – 3 obole
  • diobol – 2 obole
  • obol
  • trihemiobol – 1 1 obola
  • tritartemorion – 3/4 obola
  • hemiobol – 1/2 obola
  • trihemitartemorion – 3/8 obola
  • tetartemorion – 1/4 obola
  • hemitartemorion – 1/8 obola (= 1 chalk) Chalkus, chalk – w starożytności jednostka monetarna równa 1 hemitartemorion czyli 1/8 obola (niektóre źródła podają 1/6). Jako jednostka miary równa była 1/4800 część miny.

Ort to moneta srebrna bita w Polsce od XVII do XVIII wieku (równa 1/4 talara).

Para – dawna drobna moneta turecka, serbska i jugosłowiańska.

Pistol – złota moneta hiszpańska bita od XVI do XVII wieku.

Portugał to złota moneta o wartości 10 lub 5 dukatów.

Półgrosz (półgroszek) – srebrna moneta bita w Polsce i na Litwie od XIV do XVI wieku (równa 1/2 grosza).

Półtorak to srebrna moneta bita w Polsce i na Litwie (równa 3/2 grosza).

Quadrans – moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim wprowadzona przez cesarza Oktawiana równa 1/4 asa.

Quinarius – moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim wprowadzona przez cesarza Oktawiana równa 8 asom.

Quatrunx – miedziana moneta rzymska, bita w okresie republikańskim, o wartości 4 uncji (lub 1/3 asa).

Real (hiszp. reales, port. reis) – dawna moneta (głównie srebrna) bita od XVI do XIX wieku w Hiszpanii i Portugalii. Od lipca 1994 również w Brazylii.

Rubel to jednostka monetarna używana na Białorusi i w Rosji. Dzieli się na 100 kopiejek.

  • 1 rubel białoruski (BYR) = ok. 0,0014 zł (maj 2005)
  • 1 rubel rosyjski (RUR) = ok. 0,12 zł (maj 2005)

Semis – moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim wprowadzona przez cesarza Oktawiana równa 1/2 asa.

Semis dzielił się na 6 uncji.

Sesterc, sestercja (łac. sestertius) – drobna moneta w starożytnym cesarstwie rzymskim. W czasach Republiki srebrna, równa 1/4 denara (2,5 asa). W okresie cesarstwa wprowadzona przez cesarza Oktawiana moneta brązowa (lub miedziana) równa 4 asom.

Skud – dawna srebrna moneta włoska równa 1/20 lira.

Suweren – angielska moneta złota o wartości 1 funta (20 szylingów), bita w latach: 1489-1604, 1816-1932 i od 1816 roku. Pierwotnie suweren ważył 1/2 uncji (ok. 15,5 g), po roku 1816 ok. 7,00 g.

Szeląg to:

  • moneta srebrna (od 1372 w Nadrenii, od 1380 w państwie krzyżackim)
  • dawna germańska jednostka pieniężna (równa 12 denarom) zwana także solidem

Szóstak – srebrna moneta bita w Polsce i na Litwie (równa 6 groszom).

Tael – dawna chińska jednostka monetarna.

Talar – duża moneta srebrna o znacznej wartości. Bita od końca XV wieku. Nazwa pochodzi z języka niemieckiego: Taler jest skróconą formą przymiotnika joachimstaler, pochodzącą od nazwy miejscowości w Czechach Joachimstal (obecna nazwa: Jáchymov). Od talara z kolei, poprzez czeską nazwę tolar pochodzi m.in. współczesna nazwa dolar.

Trias to srebrna moneta rzymska równa 3/12asa.

Triens – miedziana moneta rzymska równa 1/3asa.

Trojak – 3 grosze, nominał monety w Polsce królewskiej.

fot. WorldIslandInfo.com, flickr.comCC BY 2.0